Majowie to obecnie ludność tubylcza, przede wszystkim wiejska, zamieszkująca południową część Meksyku (zwłaszcza Jukatan), oraz Gwatemalę, Belize, Honduras oraz Salwador. Stanowią największe skupisko ludności indiańskiej na północ od Peru; ich liczba przekracza dwa miliony. Mówią kilkoma niewielu różniącymi się od siebie odmianami języka maja, z których najważniejsze to: yucatec, chontal, itzá, quiché i lacandon. Na tle pozostałych grup ludności autochtonicznej obydwu ameryk Mojowie stanowią niezwykły wyjątek, gdyż mimo trwających pół tysiąclecia, wspartych przemocą wpływów cywilizacji hiszpańskiej, a później hiszpańsko-meksykańskiej, ocalili swą narodową jedność, język i starożytną kulturę.

Twórcy najświetniejszej cywilizacji Ameryki

Dziś jednak mało kto z odwiedzających małe wioski Majów, obserwujący ich proste, rolnicze życie, mógłby bez historycznego przygotowania stwierdzić, że ci spokojni, życzliwi ludzie w barwnych bawełnianych strojach są potomkami najwspanialszej cywilizacji Ameryki przedkolumbijskiej. Jej najświetniejszy okres przypadł na I tysiąclecie n.e. i dzięki niej starożytni Majowie zyskali we współczesnej nauce miano Greków Nowego Świata. Cywilizacja ta nie powstała jednak i nie rozwijała się w całkowitej pustce i autonomii. Zaczątki ich najwspanialszych osiągnięć, do których należy zaliczyć architekturę monumentalną, pismo hieroglificzne i precyzyjną rachubę czasu, zrodziły się na terenach sąsiadujących, ale nie ulega wątpliwości, że ich rozkwit dokonał się właśnie na obszarze zamieszkiwanym przez Majów. W pierwszych wiekach naszej ery, w okresie formowania się tej społeczności, zewnęrzne wpływy i zapożyczenia pochodziły z trzech starszych i stojących wyżej pod względem kulturowym ośrodków – z będącego już wówczas w okresie schyłkowym centrum cywilizacyjnego Olmeków, znajdującego się nad Zatoką Meksykańską (Kultura El Tajin); z ośrodka Monte Alban, utworzonego przez Zapoteków, położonego na terenie meksykańskiego stanu Oaxaca; oraz z najsilniejszego, będącego wówczas w rozkwicie, centrum Teotihuacan na meksykańskim płaskowyżu, z głównym ośrodkiem w pobliżu dzisiejszego miasta Meksyk.

W późnym okresie klasycznym wszystkie te trzy kultury straciły na znaczeniu, a cywilizacja Majów przeżywała swój największy rozkwit. W IX w. nastąpił jednak jej gwałtowny i do dziś nie wyjaśniony upadek. Zmarły wielkie ośroki religijne, opustoszały otaczające je miasta (ich ludność sięgała 100 tys. mieszkańców) i znikły stele, na których Majowie utrwalali daty ważnych wydarzeń, okresy panowania władców i cyklicznych świąt.

Majo-Toltekowie

Zapewne jedną, ale nie najważniejszą z przyczyn cywilizacyjnego załamania był podbój prowincji Jukatan przez wojowniczych, skłonnych do rozlewu krwi Tolteków, mających wcześniej swe państwo ze stolicą w Tuli, kilkadziesiąt kilometrów od miasta Meksyk. Toltekowie podporządkowali sobie nieliczną wówczas społeczność Majów, wprowadzili na dużą skalę obyczaj składania ofiar z ludzi, ale też przyczynili się do odrodzenia majowskiej cywilizacji. W tym okresie zwanym postklasycznym, do końca XII w. istniało na północnym Jukatanie państewko rządzone przez Tolteków, którego świetność cywilizacyjną, wyrażającą się przede wszystkim w monumentalnej architekturze, piśmie hieroglificznym i precyzyjnej rahubie czasu określały nadal dorobek i tradycja Majów. Najwyższym osiągnięciem majowsko-tolteckiej jest zespół budowli w Chichén Itzá, gdzie znajdowała się stolica państewka.

Ostateczny Schyłek

Około 1224 r.n.e. Totlekowie opuścili Jukatan. Ich miejsce zajął lud Itzá, zamieszkujący wcześniej nad jeziorem Paten Itzá w Gwatemali, też mówiący językiem maja. W drugiej połowie XIII w. klan ten utworzył własne państwo ze stolicą w Mayapanie. Od tego momentu rozpoczął się ostateczny schyłek cywilizacji Majów. Hiszpanie, którzy pojawili się na Jukatanie w 1517 r. nie znaleźli tu dla siebie nic ciekawego. Woleli więc od razu pod wodzą Ferdynanda Korteza udać się na meksykański płaskowyż, do słynącej ze złota stolicy państwa Azteków.

Dlaczego upadła ?

Prawie wszystko co wiemy na pewno o upadku klasycznej cywilizacji Majów, sprowadza się do tego, iż jesteśmy pewni, że upadła. Przypuszczenia o przyczynach tego wydarzenia, to już tylko spekulacje – tak pisał w roku 1966 Michael D. Coe w książce „The Maya”.

Opisał tam również jak w pierwsze połowie IX w. upadły jedne po drugich wielkie ośrodki obrzędowe i ludne miasta. Na początku X w. Obszar zajmowany przez Majów w okresie klasycznym (Jukatan, Gwatemala i Honduras) stanowił już pustkowie porośnięte tropikalnym lasem. Z ludności zamieszkujących uprzednio ten teren szacowanej na około 15 milionów, pozostało zaledwie kilkadziesiąt tysięcy. Jak obliczył Billie Lee Turner z uniwersytetu w Worcester (USA), gęstość zaludnienia wynosząca wcześniej 300-400 osób na km kwadratowy zmniejszyła się do około 10-12 osób zajmujących tę samą powierzchnię.

Katastrofa naturalna czy wywołana przez ludzi ?

Przyczyny tego nagłego upadku mogły być różnorodne: załamanie gospodarcze, które spowodowało niedobór pożywienia i śmierć głodową wielkich mas ludności, wielka epidemia (np: febry), rewolucja społeczna (czyli bratobójcza wojna warstw ubogich z warstwami posiadającymi), wielki trzęsienie ziemi, połącząne z wtargnięciem morza w głąb lądu, lub nawet zakłocenie równowagi płci (brak kobiet, a więc i potomstwa).

Pierwszą ze wspomnianych możliwości lansował już w okresie międzywojennym  wybitny badacz wywilizacji Majów – Sylvanus Morley. Jego zdaniem cywilizacja upadła na skutek nadmiernej i mało efektywnej eksploatacji środowiska naturalnego. Gospodarka Majów, polegająca na uprawie wypaleniskowo-odłogowej (wypalano kolejne partie tropikalnego lasu i eksploatowano aż do wyjałowienia), do wyniszczenia całego dostępnego dla rolnictwa terenu. W wyniku tego zbiory kukurydzy – podstawowego pożywienia – były coraz mniejsze co doprowadziło do klęski głodu.

Morleyowi postawiono dwa kontrargumenty: nie ma pewności, że starożytni Majowie poprzestali na prymitywnej metodzie paleniskowo-odłogowej, a drugi zakładał, że gdyby tak rzeczywiście było, to stosując tę technikę mogliby zaspokoić potrzeby żywnościowe przy zaludnieniu co najwyżej 50 mieszkańców / metr kwadratowy, nie zaś jak przyjęto 300-400 osób na km kwadratowy.

Źródło: Starożytne Cywilizacje nr. 5 Majowie

Ten artykuł znaleziono szukając poniższych fraz:

• majowie
• starozytni majowie
• cywilizacja majow
• starożytna cywilizacja majów
• historia majów
• starożytne cywilizacje majowie
• starożytna kultura majów
• majów
• majowie cywilizacja
• stolica państwa Majów

Podobne Wpisy:

1. Aztekowie i Majowie – Starożytne Cywilizacje
2. Imperium Azteków
3. Klub Podróżników – Meksyk

Tags: Ameryka Płn., Historia