W III w. p.n.e. nieustraszeni Hiung-nu (Xiongnu) zapuszczali się daleko w głąb państwa Chińskiego. Czy Hunowie, którzy w V w. n.e. pojawili się w Europie, byli ich potomkami ? Uczeni do dziś nie są tego pewni.

Przeczytaj też – Historia Chin

Azjatyckie korzenie?

Kwestia rodowodu Hunów jest przedmiotem sporów uczonych już od ponad 200 lat. Część badaczy uważa, że pochodzą oni od azjatyckich Hiung-nu. Za taką genezę przemawiają historyczne znaleziska archeologiczne w Mongolii, nad górnym Janisejem i na innych terenach. Oba społeczeństwa stworzyły taki sam ustrój, oparty na patriachalno-rodowych związkach plemiennych, z silną elitą sprawującą władzę. Te podobieństwa znalazły odzwierciedlenie w formach pochówków i wyposażeniu grobów. Przeciwnicy tej hipotezy podkreślają, że ani źródła pisane, ani badania archeologiczne nie potwierdzają jednoznacznie związku pomiędzy Hunami i Hiung-nu. Nie ma nawet pewności, czy mówili oni podobnymi językami. Analiza sztuki Hunów także nie przynosi jasnej odpowiedzi. Nie wiele zabytków można z pełnym przekonaniem określić jako „huńskie”, a te, które spełniają wszystkie kryteria, różnią się dość wyraźnie od dzieł sztuki Hiung-nu.

Hunowie – mapa

Hiung-nu

Za pionierów w dziedzinie badań nad historią i etnografią koczowniczego ludu Hunów można uznać Chińczyków. Uczeni z Państwa Środka dysponowali starożytnymi tekstami, pochodzącymi z czasów zmagać cesarstwa z Hiung-nu. Twórcą podstaw hunologii  był niewątpliwie genialny autor „Zapisków historyka”, starożytny chiński kronikarz, Sy-ma Ts’ien (Sima Qian ok. 145 – 87 r. p.n.e.). Spisując dzieje wojen, które toczyło cesarstwo Han z plemionami Hiung-nu, próbował on zagłębić obiektywne czynniki historycznego procesu. Postawił bardzo ważne pytanie: dlaczego zwycięski gdzie indziej oręż chiński nie mógł złamać potęgi koczowniczych barbarzyńców? Jego odpowiedź była jak na owe czasy dość niezwykła: położenie geograficzne, klimat i rzeźba powierzchni Azji Środkowej i Chin są tak różne, że ani ludy Państwa Środka nie mogłyby egzystować na stepach zamieszkiwanych przez Hiung-nu, ani koczownicy nie przystosowali by się do życia w Chinach. Ujarzmienie kraju o innym krajobrazie, z inną ludnością. wychowaną w obcej kulturze i prowadzącą całkiem odmienny tryb życia jest po postu niemożliwe. Czas wykazał jednak niedoskonałość jego geograficznej teorii – w I w. p. n.e. koczownicy osłabli i cesarstwo Han zdobyło hegemonię nad znacznymi obszarami Azji Środkowej. Kontynuatorem Sy-ma Ts’iena był równie utalentowany historyk. Ban Hu (zmarł w 92 r. p.n.e.), twórca „Historii Starszej Dynastii Han”. Rozpatrywał on problem Hiung-nu z racjonalnego punktu widzenia zwracając uwagę na dobro samych Chińczyków. Uznanie za obywateli cesarstwa członków narodu kultywującego tak różne od chińskich tradycje mogłoby, jego zdaniem, okazać się zgubne dla państwa. Ban Hu uważał koczowników za lud tak dalece oby kulturze chińskiej, że nawet dopuszczali myśli o możliwości ich asymilacji. Trzecią księgą zawierającą cenne wiadomości o Hiung-nu jest „Historia Młodej Dynastii Han”, napisana w V w. n.e. przez południowochińskiego uczonego urzędnika, Fan Huę. Pisząc swą kronikę, wykorzystał on wiele wcześniejszych prac, które nie zachowały się do naszych czasów. Te trzy dzieła stanowią podstawowe źródło o Hiung-nu.

Stepowa potęga

Uczeni uważają za ojczyznę koczowników wschodnie obrzeża pustyni Gobi aż po Kerulen, stepową rzekę Mongolii i Mandżurii, uchodzącą do słonego jeziora Hulun Nur. Ludy te pojawiły się początku drugiego tysiąclecia p.n.e. i od tej pory co jakiś czas atakowały państwo chińskie od północy i zachodu. Niespodziewanie szybkie najazdy Hiung-nu, którum żadna armia nie potrafiła skutecznie się przeciwstawić, powodowały wielkie spustoszenia. W chińskich kronikach z okresu panowania dynastii Han (206 r. p.n.e.) opisywano ich jako koczowników-pastrzy, przepędzających swoje stada z pastwiska na pastwisko. Około 200 r. p.n.e. Hiung-nu panowali nad ogromnymi obszarami od granicy chińskiej po Ocean Lodowaty. Ich władca, nazywany szan-ju (naczelny wódz), zorganizował stepowe państwo, którego centrum znajdowało się przypuszczalnie nad Orchonem, dopływem Selengi. Rezydował on w ogromnym namiocie, w obozie wozów-kibitek.

Nieustraszeni najeźdźcy kontra Wielki Mur

W drugiej połowie III w. p.n.e. księstwo Chin (Qin) pokonało sąsiednie królestwo i objęło swymi wpływami znaczą część Chin. Jego władca książę Czeng (Zheng), przyjął w 221 r. p.n.e. tytuł Qin shi huangdi, ustanawiając tym samym cesarstwo. Jeko Pierwszy Cesarz polecił swojemu wodzowi wyruszyć przeciwko Hiung-nu, wznieść fortyfikacje graniczne i umocnić miasta oraz zbudować drogę w celu zapewnienia łączności stolicy z granicą. Jego najważniejszą inicjatywą  była budowa słynnego Wielkiego Muru, o długości niemal dwóch i pół tysiąca kilometrów. Fortyfikacja ta miała zabezpieczyć cesarstwo przed najazdami koczowników. Hiung-nu nie dali jednak za wygraną. Dopiero dynastia Han zdołała ich powstrzymać. Chińczycy zyskali wówczas wschodni Turkiestan. W zachodniej części Mongolii Wewnętrznej zachowały się pozostałości systemu obronnego z II i I w. p.n.e., który miał uchronić przed koczownikami. Utrzymanie stałego pogotowia wojennego było wielkim obciążeniem dla państwa chińskiego i pociągało za sobą ogromne wydatki.

Przed wyruszeniem na zachód

W 209 r. p.n.e. uformował się silny związek plemion Hiung-nu pod wodzą szan-ju Mao-tuna (209 – 174 r. p.n.e. ), który podbił kraj Dinlinów położony w kotlinie chakasko-minusińskiej, nad Jeniseje. Na brzegach jego dopływu, Abakanu, odkryto pozostałości fundamentów glinianych wielkiego pałacu wzorowanego na rezydencjach chińskich, w którym w I w. p.n.e. mieszkał, być może, namiestnik Hiung-nu.

Pod naciskiem Chin koczownicy musieli zmienić kierunek ekspansji. Podbili Mandżurię i Kazachstan oraz ujarzmili Jueczy i Wusunów, mieszkających na wschodnich krańcach tamtejszych stepów. Wycofujące się na zachód grupy tych ludów zmusiły do migracji indoeuropejskie plemiona Saków, które powędrowały w stronę Indii. Za panowania cesarza Wu (141 – 87 r. p.n.e.) z dynastii Han Chińczycy przystąpili do zdecydowanej ofensywy zbrojnej przeciwko dominującym od dziesiątków lat Hiung-nu. Koczownicy coraz częściej ponosili klęski i ostatecznie w I w. p.n.e. rozpadli się na dwie grupy – północną i południową. Ta druga, po początkowych próbach stworzenia silnego państwa, została rozbita przez Chińczyków w 35 r. p.n.e., jak skwapliwie odnotowali chińscy kronikarze, stracono wodza zjednoczonych Hiung-nu. Cesarstwo raz na zawsze uwolniło się od najazdów koczowników. Tymczasem część plemion z grupy północnej zaczęła przemieszczać się dalej na zachód. Te, które pozostały uległy zagładzie w starciach z koalicją plemion stepowych , wśród których wyróżniali się Sien-pi, wywodzący się ze związku plemiennego „wschodnich barbarzyńców” – Thung-hu. Przesuwając się na zachód potomkowie Hiung-nu po ponad 300 latach stanęli u granic Europy.  Zakładali obozowiska w różnych rejonach Turkiestanu, docierając z czasem do stepów nadkaspijskich i do Uralu. Po drodze mieszali się z różnymi plemionami. Około połowy IV w. n.e. byli już między Uralem a Wołgą. W drugiej połowie IV w. p.n.e. pojawili się na stepach nad Morzem Czarnym. Niedługo potem w całej Europie byli znani jako Hunowie.

Podbój Europy Wschodniej

Archeolodzy odkryli ślady pobytu Hunów w Mongolii, na południowej Syberii i stepach okołobajkalskich oraz wielu innych miejscach. W połowie IV w. n.e. koczownicy pojawili się nad Wołgą, a po przekroczeniu Cieśniny Kerczeńskiej dotarli na Krym. Tak rozpoczął się ich triumfalny pochód przez Europę.

Hunowie

VN:F [1.9.20_1166]
Rating: 6.4/10 (120 votes cast)
VN:F [1.9.20_1166]
Rating: +10 (from 30 votes)
Hunowie - historia plemion Hunów, 6.4 out of 10 based on 120 ratings

Ten artykuł znaleziono szukając poniższych fraz:

  • hunowie
  • hunowie kim byli
  • kim byli hunowie
  • majowie aztekowie inkowie
  • hunowie mapa
  • plemię hunów
  • plemiona chin
  • plemiona hunów
  • historia hunów
  • kto to byli Hunowie